Skill Erosion: ทักษะที่ “ค่อย ๆ หาย” เพราะไม่มีใครกำหนดว่างานไหนต้องคิดเอง

60% ของพนักงานที่ถูกสำรวจบอกว่า เรื่อง “ทักษะที่กำลังถูกกัดกร่อน” จากการทำงานร่วมกับ AI กระทบตัวเองโดยตรง

ตัวเลขนี้มาจากรายงานของ IBM ที่เผยแพร่ในเดือนกันยายน 2026 โดยสำรวจผู้นำด้านบุคลากรประมาณ 1,500 คนจาก 21 พื้นที่ และพนักงานเต็มเวลาอีกประมาณ 8,800 คนจาก 28 ประเทศ ช่วงเวลาที่เก็บข้อมูลคือเมษายนถึงมิถุนายน 2026 ร่วมกับ Oxford Economics ในกลุ่มพนักงานที่กังวล สามในสี่บอกว่า AI ทำให้ทักษะบางอย่างของตนอ่อนลงไปแล้ว และทักษะที่ถูกพูดถึงบ่อยที่สุดคือการคิดอย่างมีวิจารณญาณ

ตัวเลขที่น่าสนใจกว่า ไม่ได้อยู่ที่ 60%

ตัวเลขหนึ่งในรายงานเดียวกันชวนให้หยุดคิดมากกว่า คือมีองค์กรเพียง 26% ที่นิยามงานอย่างชัดเจนว่า งานไหนเป็นแบบ “คนเป็นผู้นำ” งานไหน “AI ช่วย” และงานไหน “AI เป็นผู้ลงมือ” ขณะที่พนักงาน 52% บอกว่างานที่ตนได้รับมอบหมายเปลี่ยนไปภายในหนึ่งปี เพราะ AI

ภาพที่ได้คือ งานเปลี่ยนเร็ว แต่ข้อตกลงว่า “ตรงไหนควรให้คนคิดเอง” ยังไม่ตามทัน เมื่อไม่มีใครกำหนด ค่าเริ่มต้นจึงกลายเป็น “ให้ AI ทำไปก่อน” ซึ่งสะดวกและเร็ว แต่เป็นค่าเริ่มต้นที่ค่อย ๆ ดึงการคิดออกจากงานทีละส่วน

ทักษะไม่ได้หายเพราะ AI เก่งเกินไป

เรามักอธิบายเรื่องนี้ว่า AI เก่งขึ้นแล้วคนเลยอ่อนลง แต่ข้อมูลข้างต้นชี้ไปอีกทาง ทักษะอ่อนแรงเพราะ “โอกาสได้ใช้” หายไป เหมือนกล้ามเนื้อที่ไม่ได้ออกแรง ถ้าทุกร่าง ทุกการสรุป ทุกการวิเคราะห์เริ่มต้นจาก AI คนทำงานก็ไม่เคยได้ผ่านขั้นตอนที่ต้องคิดเองตั้งแต่ต้น และไม่ได้ฝึกการตัดสินใจว่าจะเชื่อหรือไม่เชื่อสิ่งที่ได้มา

ตรงนี้ต่างจากความกังวลเรื่อง “ไม่รู้จะใช้ AI อย่างไร” เพราะคนที่ใช้ AI คล่องมากก็เสี่ยงที่สุด ถ้าการใช้คล่องนั้นแปลว่าไม่ต้องคิดเองอีกเลย

ลองแบ่งงานเป็นสามกอง

วิธีที่เป็นรูปธรรมที่สุดคือ ทำสิ่งที่องค์กรส่วนใหญ่ยังไม่ได้ทำ คือ ไล่งานที่ทำอยู่แล้วแบ่งเป็นสามกอง ได้แก่ งานที่ “เราคิดเอง AI แค่ช่วยตรวจ” งานที่ “AI ร่าง เราตัดสิน” และงานที่ “ให้ AI ทำได้เลย เราสุ่มดู”

เกณฑ์ที่ช่วยแบ่งคือ ถามว่างานนี้ถ้าผิดพลาดจะกระทบใครมากแค่ไหน และงานนี้เป็นทักษะที่เราอยากให้ตัวเองยังเก่งอยู่ในอีกสามปีหรือไม่ งานที่ตอบว่า “ใช่” ทั้งสองข้อ ควรอยู่กองแรก แม้จะช้ากว่า เพราะมันคือพื้นที่ฝึกที่เราจงใจเก็บไว้

สำหรับหัวหน้า ข้อนี้ยิ่งสำคัญ เพราะถ้าไม่มีใครบอกทีมว่ากองไหนคืออะไร น้องแต่ละคนจะตัดสินใจเองจากความสะดวก และผลคือทักษะในทีมกระจายหายไปไม่เท่ากัน โดยไม่มีใครเห็นภาพรวม

วิธีคิดที่ควรถามก่อนเปิด AI

ก่อนส่งงานให้ AI ทุกครั้ง ลองถามตัวเองสั้น ๆ ว่า “งานนี้ เรากำลังย้ายไปให้ AI เพราะมันเหมาะ หรือเพราะมันง่าย” คำถามนี้ไม่ได้ห้ามใช้ AI แต่ช่วยให้เราเห็นว่าการตัดสินใจนั้นเป็นการเลือกของเรา ไม่ใช่การไหลไปตามค่าเริ่มต้น

ทักษะที่เรามีในอีกสามปี ไม่ได้ถูกกำหนดโดยเครื่องมือที่เรามี แต่กำหนดโดยงานที่เรายังเลือกคิดเองต่อไป