Talent Debt: ทีมที่ส่งงานเร็วขึ้นทุกไตรมาส แต่ไม่มีใครโตขึ้นเลย

งานเสร็จเร็วขึ้นจริง

รายงานที่เคยใช้เวลาสามวันเหลือครึ่งวัน อีเมลตอบลูกค้าไม่ต้องเริ่มจากหน้าว่าง และทีมส่งงานตรงเวลามากกว่าปีก่อน ตัวเลขทั้งหมดดูดี จนอาจไม่มีใครสังเกตว่าน้องในทีมคนหนึ่งยังตัดสินใจเรื่องสำคัญด้วยตัวเองไม่ได้ ทั้งที่ทำงานมาสองปีแล้ว

งานฝึกมือหายไป แต่ทักษะที่มันเคยสร้างไม่ได้หายไปพร้อมกัน

Jeff Raikes อดีตประธานฝ่ายธุรกิจของ Microsoft เรียกสิ่งนี้ว่า “talent debt” (หนี้ด้านบุคลากร) ในบทความที่เขาเขียนลง Fortune เขาเตือนว่าหากองค์กรปล่อยให้ AI รับงานระดับเริ่มต้นไปทั้งหมด งานเหล่านั้นก็พาประสบการณ์ที่สร้างวิจารณญาณของคนรุ่นใหม่หายไปด้วย และเขาสรุปไว้ว่า AI literacy ที่ไม่มี critical thinking ไม่ใช่กลยุทธ์ด้านกำลังคน แต่เป็นทางแก้ระยะสั้นที่สุดท้ายจะถูกทวงคืนพร้อมดอกเบี้ย

สอดคล้องกับรายงานของ IBM ที่เผยแพร่เมื่อเดือนกันยายน 2026 ซึ่งระบุว่าพนักงานสามในสี่คนรู้สึกว่าทักษะอย่างการคิดวิเคราะห์และดุลยพินิจของมนุษย์กำลังเสื่อมลงเพราะ AI และเสนอแนวทางสำหรับคนรุ่นใหม่ เช่น การหมุนเวียนงาน การตัดสินใจภายใต้การดูแล และการโค้ช

หนี้นี้ไม่ขึ้นในตัวเลขที่หัวหน้าส่วนใหญ่ดู

สิ่งที่ทำให้ talent debt อันตรายคือมันอยู่นอกกระดานคะแนน ตัวชี้วัดอย่างความเร็วและปริมาณงานดีขึ้น ขณะที่ความสามารถของคนในทีมที่จะรับงานระดับสูงกว่าเดิมไม่ได้เพิ่ม เมื่อวันหนึ่งหัวหน้าต้องการคนขึ้นมารับงานใหญ่ ถึงรู้ว่าไม่มีใครเคยได้ฝึกมาก่อน

นี่คือเหตุผลที่กรอบ 70-20-10 ซึ่งเสนอว่าคนโตจากงานจริงราว 70% จากคนรอบตัวราว 20% และจากการอบรมราว 10% ยิ่งสำคัญในยุคนี้ เพราะส่วนที่ใหญ่ที่สุดคือ “งานจริง” กำลังถูกเปลี่ยนมือ ถ้าหัวหน้าไม่ออกแบบมันใหม่ ส่วนนี้จะหดตัวลงเงียบ ๆ

ผ่อนหนี้ได้ด้วยการเลือกว่า “ส่วนไหนของงานยังต้องให้คนทำ”

ทางออกไม่ใช่การห้ามใช้ AI แต่คือการเลือกอย่างตั้งใจว่าส่วนไหนของงานที่คนยังควรเป็นผู้คิดและตัดสินใจเอง แม้จะช้ากว่า เช่น ให้น้องร่างข้อเสนอของตัวเองก่อนแล้วค่อยใช้ AI มาเทียบ หรือให้เขาเป็นคนเลือกว่าจะรับข้อเสนอแนะของ AI ข้อไหนพร้อมบอกเหตุผล โดยหัวหน้านั่งฟังอยู่ข้าง ๆ

อีกอย่างที่ช่วยได้คือเพิ่มคำถามหนึ่งข้อในการคุยตัวต่อตัว นอกจากถามว่างานถึงไหน ลองถามว่า “สัปดาห์นี้มีเรื่องไหนที่ได้ตัดสินใจเองบ้าง และคิดจากอะไร” คำถามนี้ทำให้การฝึกคิดกลายเป็นเรื่องที่ถูกมองเห็นและถูกนับ

ปิดท้าย

ทีมที่ส่งงานเร็วขึ้นไม่ได้แปลว่าทีมที่เก่งขึ้น ความต่างระหว่างสองอย่างนี้คือหนี้ที่ยังไม่มีใครเรียกเก็บ

ลองดูรายชื่อน้องในทีมแล้วถามว่า ในสามเดือนที่ผ่านมา ใครบ้างที่ได้ฝึกตัดสินใจเรื่องที่ไม่มีใครบอกคำตอบไว้ให้